गुरवे नमः (Salutations to Guru)

गुरुर्ब्रह्मा गुरुर्विष्णुः गुरुर्देवो  महेश्वरः |
गुरुस्साक्षात्  परब्रह्म तस्मै श्रीगुरवे नमः ||

This is probably one of the most common and widely recited shlokas in Indian households and schools. As can be seen, it is very simple; but at the same time, it is often written and recited wrongly.

The above can be re-written after splitting the sandhis as below:

गुरुः ब्रह्मा गुरुः विष्णुः गुरुः देवः महेश्वरः |
गुरुः साक्षात् परब्रह्म तस्मै श्रीगुरवे नमः ||

Here are some examples of common mistakes done in this shloka:

गुरुः looses विसर्ग and becomes just गुरु

and hence, गुरुर्ब्रह्मा or गुरुः ब्रह्मा becomes गुरु ब्रह्मा (similarly with विष्णुः and महेश्वरः)

गुरुस्साक्षात् or गुरुः साक्षात्  becomes गुरुसाक्षात् or गुरुर्साक्षात्

गुरवे  very commonly becomes गुरुवे
(Note that when saluting, चतुर्थी विभक्ति is used for whom salutations are done. चतुर्थी विभक्ति form of गुरु is गुरवे)

परब्रह्म becomes परं ब्रह्म or परब्रह्मा or परब्रह्मः
(Note that in “गुरुः ब्रह्मा”, ब्रह्मा is the प्रथमा विभक्ति एकवचन form of पुल्लिङ्ग (Masculine gender) ब्रह्मन् शब्दः which goes as  ब्रह्मा, ब्रह्माणौ, ब्रह्माणः ‘while in “परब्रह्म” it is the नपुंसकल्लिङ्ग (Neuter gender) form of ब्रह्मन् which goes as ‘ब्रह्म, ब्रह्मणी, ब्रह्माणि’. ब्रह्मा is used to denote the 1st God of the Trinity (Brahma Vishnu Maheshwara), but परब्रह्म is used to denote the Supreme Brahman.

ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಈ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೀಗೆ ಕಾಣಬಹುದು:

ಗುರು ಬ್ರಹ್ಮ ಗುರು ವಿಷ್ಣು  ಗುರು ದೇವೋ ಮಹೇಶ್ವರಃ |
ಗುರು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಪರಬ್ರಹ್ಮ ತಸ್ಮೈ  ಶ್ರೀಗುರುವೇ ನಮಃ ||

ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಶ್ಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಇದು ಅಶುದ್ಧ ಎನಿಸಿದರೂ, ಕನ್ನಡದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇದು almost ಸರಿಯೆನ್ನಬಹುದು! ಗುರುವೇ (ಗುರವೇ ಗೆ ಬದಲಾಗಿ) ಎಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ಬಳಸಿದರೂ, ಕನ್ನಡದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಇದು ಸರಿ. (ಇನ್ನೂ ಸರಿ ಎಂದರೆ ಗುರುವಿಗೆ ನಮಃ ಎನ್ನಬೇಕು, ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಹಾಗೆ ಚತುರ್ಥೀ ವಿಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ)

Shlokas in daily life

Recently I was referring to some course material (learning Sanskrit through correspondence) from Samskrita-Bharati  and I came across this set of nice and simple shlokas that are useful in day-to-day life for various occasions.

1. After getting up in the morning, looking at the arms:
कराग्रे वसते लक्ष्मीः करमध्ये सरस्वती |
करमूले स्थिता गौरी प्रभाते करदर्शनम् ||
[Lakshmi resides at the end of the arms, Saraswati in the middle and Gowri at the base. (Hence need to) look at the arms in the morning]

2. When you step on the Mother Earth:
समुद्रवसने देवि पर्वतस्तनमण्डले |
विष्णुपत्नि नमस्तुभ्यं पादस्पर्शं क्षमस्व मे ||
[Vishnu's wife Mother Earth has ocean as her clothes, mountains as her chest.  Devi, pardon me for stepping on you]

3. To be chanted during morning times seeking a good beginning for the day from Trinity and Navagrahas:
ब्रह्मा मुरारिस्त्रिपुरान्तकश्च भानुः शशी भूमिसुतो बुधश्च |
गुरुश्च शुक्रः शनिराहुकेतवः कुर्वन्तु सर्वे मम सुप्रभातम् ||
[Trinity and nine planets, brighten my day]

4. While taking bath:
गङ्गे च यमुने चैव गोदावरि सरस्वति |
नर्मदे सिन्धु कावेरि जलेऽस्मिन् सन्निधिं कुरु ||
[Hey Ganga, Yamuna, Godavari, Sarsaswati, Narmada, Sindhu, Kaveri - please be part of this water]

Note the use of गोदावरि सरस्वति कावेरि – here you are addressing these rivers. These should not be be pronounced as गोदावरी सरस्वती कावेरी. The former are in संबोधन प्रथमा विभक्ति and the latter are in प्रथमा विभक्ति.

5. Before starting a meal:
अन्नपूर्णे सदापूर्णे शङ्करप्राणवल्लभे |
ज्ञानवैराग्यसिद्ध्यर्थं भिक्षां देहि च पार्वति ||
[Hey Annapoora Parvati, grant me Bhiksha for getting knowledge and Vairagya/renunciation]

6. After lighting evening’s light/Deepa:
दीपमूले स्थितो ब्रह्मा दीपमध्ये जनार्दनः |
दीपाग्रे  शङ्करः प्रोक्तः संध्याज्योतिर्नमोऽस्तुते ||
[Brahma resides at the end of the flame, Vishnu in the middle and Maheshwara at the base.  Salutations to evening's light]

7. When receiving teertha (holy water):
शरीरे जर्जरीभूते व्याधिग्रस्ते कलेवरे |
औषधं जाह्नवीतोयं वैद्यो नारायणो हरिः ||
[When the body is sick and suffering, Water from Ganga is the medicine and Lord Narayana is the doctor]

8. Before going to bed:
रामं स्कन्दं हनूमन्तं वैनतेयं वृकोदरम् |
शयने यः स्मरेन्नित्यं दुःस्वप्नस्तस्य नश्यति ||
[Those who remember Rama, Shanmukha/Skanda, Hanuman, Garuda and Bheema before sleeping will not get bad dreams]

I am sure there are many such Shlokas which are useful in daily life for various situations. Let me know if you know other such Shlokas.

ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಉರುಳು ಸೇವೆ ಮಾಡುವವರ ಬವಣೆ

ಶಿರಾಡಿ ಘಾಟಿಯಲ್ಲಿ ಚಾರಣ ಮುಗಿಸಿ ಗುಂಡ್ಯದಿಂದ ಕುಕ್ಕೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಕ್ಕೆ ಷಷ್ಠಿಯ ಹಿಂದಿನ ದಿನ ಬರುತ್ತಿದೆವು. ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಕ್ಕೆ 2 km ಇರುವಾಗ ವಾಹನ ದಟ್ಟಣೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ bus ನಿಂತೇ ಹೋಯಿತು. ಎಷ್ಟು ಹೊತ್ತಾದರೂ traffic clear ಆಗದಿದ್ದಾಗ, ಈ ಸಾದಾ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲೂ ಒಂದು ಚಾರಣವಾಗಿಬಿಡಲಿ ಎಂದು ಬಸ್ ನಿಂದ ಇಳಿದು ನಡೆಯುತ್ತಾ ಸಾಗಿದಾಗ jam ಏಕಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಯಿತು. ಕುಮಾರಧಾರದಲ್ಲಿ ಮಿಂದ ಭಕ್ತರು ದೇವಸ್ಥಾನದ ಕಡೆಗೆ ಉರುಳು ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದೊಂದು ವಾರ್ಷಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾದರೂ, ದೇವಸ್ಥಾನದವರಾಗಲೀ, ಪೋಲಿಸ್ ನವರಾಗಲಿ ಹೆಚ್ಚೇನು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಂತೆ ಕಾಣಲ್ಲಿಲ. ಇದ್ದ ಒಂದೇ ವ್ಯವಸ್ಥೆ  ಎಂದರೆ,  ಭಕ್ತರು ಯಾವ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಉರುಳು ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದರೋ ಆ ಬದಿಯ ವಾಹನ ಸಂಚಾರವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಯಾರ ನಿರ್ವಹಣೆಯೂ  ಇಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಭಕ್ತರು ಎರಡು ಬದಿಯಲ್ಲೂ  ಉರುಳು ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ, ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬದಿಯೂ ವಾಹನವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇದೇನಿದು, ಇವರಿಂದ ಅನ್ಯರಿಗೆಲ್ಲಾ ಎಷ್ಟೊಂದು ತೊಂದರೆ ಎಂದೊಮ್ಮೆ  ಅನಿಸಿದರೂ, ನಂತರ ಇವರ ಕಷ್ಟ ಯಾರಿಗೂ ಬೇಡ ಅನಿಸಿತು.

• ನದಿಯಿಂದ ದೇವಸ್ಥಾನ ಸಾಕಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿದೆ (2 km ಇರಬಹುದು)
• ಉರುಳು ಹಾಕುವವರಿಗೆ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಕಾದಿರಿಸಿದ ಜಾಗದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಯಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೆ ದಾರಿಯೂ ಅಷ್ಟೇನು ವಿಸ್ತಾರವಿಲ್ಲ.
• ವಾಹನಗಳೂ ಅಲ್ಲೇ ಸಂಚರಿಸುವುದರಿಂದ, ಉರುಳುವವರ ತಲೆ ಕೈ ಕಾಲು ವಾಹನದಡಿ ಬಂದರೂ ಆಶ್ಚರ್ಯವಿಲ್ಲ.
• ಕಂಡಕಂಡಲ್ಲಿ ಉಗುಳಿರುವುದರಿಂದ, ಉರುಳು ಹಾಕುವವರು ಉಗುಳ ಮೇಲೆ ಉರುಳದೆ ವಿಧಿಯಿಲ್ಲ.
• ಉರುಳುವಾಗ ಅನೇಕರು ವಾಂತಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅದನ್ನು ಅಲ್ಲೇ ಸ್ವಚ್ಛ ಮಾಡುವವರಿಲ್ಲದೆ, ಭಕ್ತರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಕಷ್ಟ ಆಗುತ್ತಿತ್ತು.

ದೇವಸ್ಥಾನ ತಲುಪಿದಾಗ, ಸ್ಥಳದ greatness ಬಗ್ಗೆ ಧ್ವನಿ ವರ್ಧಕದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿತ್ತು – “… ದಿನಕ್ಕೆ ಸಾವಿರಾರು ಭಕ್ತರು ಬರುತ್ತಾರೆ… ಸಚಿನ್ ತೆಂಡೂಲ್ಕರ್ ಬಂದಿದ್ದರು… ಈ ಮಂತ್ರಿ ಮಹೋದಯರೂ ಬಂದಿದ್ದರು….”. ಇಷ್ಟೆಲ್ಲಾ ದೊಡ್ಡ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ, ಉರುಳು ಸೇವೆ ಮಾಡುವ ಭಕ್ತರಿಗೆ, ಇಷ್ಟೊಂದು ಕನಿಷ್ಠ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಯೇ ಎಂದು ಆಶ್ಚರ್ಯ ಆಗದೆ ಇರಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ತೊಂದರೆಗಳಿರುವವರು ಉರುಳು ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಅಷ್ಟು  ಕಷ್ಟ ಸಹಿಸಿದವರಿಗೆ ಇದೇನು ಮಹಾ ಕಷ್ಟ ಏಂಬ ಧೋರಣೆಯೇ ?

ಹೆಸರಲ್ಲೇನಿದೆ ?

ಗೆಳೆಯನೊಬ್ಬನ ಮಗನ ನಾಮಕರಣ ಮುಗಿದಿತ್ತು. ಏನು ಹೆಸರಿಟ್ಟೆ ಎಂದು ಕೇಳಿದಾಗ ‘ಅಭಿ’ ಎಂದ. ಸರಿ, ಪೂರ್ತಿ ಹೆಸರೇನೆಂದೆ. ‘ಅಭಿ’ ಎಂದೇ ಹೇಳಿದ. ಅಭಿ ಎನ್ನುವುದು ಕೇವಲ ಉಪಸರ್ಗ (prefix), ಪೂರ್ಣ ಪದವಲ್ಲ ಏಂಬ ಅರಿವಿದೆಯೇ ಎಂದಾಗ, ಗೊತ್ತು, ಆದರೆ ಎರಡಕ್ಷರದ ಕರೆಯಲು ಸುಲಭವಾದ ಹೆಸರಿದು ಎಂದ. ಅಲ್ಲವೇ ಮತ್ತೆ ? ಸುಲಭವಾಗಿ ಕರೆಯಲಾಗುವ, ಕರೆದಾಗ ಓಗೊಡುವ ಹೆಸರಿದ್ದರೆ ಸಾಕಲ್ಲವೇ ? ಹೆಸರಿಗೆ ಒಂದು ಅರ್ಥವಿರುವುದು ಅಷ್ಟು  ಮಹತ್ವವೇ ? ಇತ್ತೀಚಿನವರೆಗೆ ಸುಮಾರಾಗಿ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾದ ಹೆಸರೇ ಇಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈಗಿನ trend ಬದಲಾಗಿದೆ. ಇಷ್ಟೊಂದು ಜನರಿಗೆ ಭಿನ್ನವಾದ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾದ ಹೆಸರು ಎಲ್ಲಿಂದ ತರೋಣ ? ಉಪಸರ್ಗವೂ ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಮುಖ್ಯಪದವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೇನೋ! ಭಾಷೆಯು ಬೆಳೆಯಬೇಕಲ್ಲವೇ ?

ಪುರಂದರ ವಿಢಲ!

ಮೊನ್ನೆ ಅಮೃತವರ್ಷಿಣಿ (FM 100.1) channel ನಲ್ಲಿ ತಮಿಳು ಮೂಲದವರೊಬ್ಬರ ಕರ್ನಾಟಕ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಗಾಯನ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತಿತ್ತು. ಇನ್ನೇನು channel ಬದಲಿಸಬೇಕೆನ್ನುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ದಾಸರ ಪದವೊಂದು ಶುರುವಾಯಿತು. ಸರಿ ಇದೊಂದನ್ನು ಕೇಳಿ ಬಿಡೋಣ ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾ ಹೋದೆ. “ವೇಂಕಟಾಚಲ ನಿಲಯಂ ವೈಕುಂಠ ಪುರವಾಸಂ” ಎಂದು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಕೀರ್ತನೆಯದು. ಬಹುತೇಕ ತಮಿಳರ ಕನ್ನಡ/ಸಂಸ್ಕೃತ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಗಾಯನದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ತಪ್ಪುಗಳಿರುತ್ತವೆ ಎಂದು ಅನ್ಯರು ಹೇಳಿದ್ದು ಕೇಳಿದ್ದೆ, ಅದರ ಅನುಭವ ಈಗ ಆಗತೊಡಗಿತು. “ವೈಕುಂಡ ಪುರವಾಸಂ” ಎಂದು ಶುರುವಾದ ಪದ್ಯ “ಪುರಂದರ ವಿಢಲ” ಎಂದು ಕೊನೆಗೊಂಡಾಗ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಹೀಗೂ ಹಾಡುತ್ತಾರಾ/ಹಾಡಬಹುದ ಎಂದು ಆಶ್ಚರ್ಯ ಹಾಗೊ ಸ್ವಲ್ಪ ಬೇಸರವೂ ಆಯಿತು.

ಜೊತೆಗೆ ದಾಸರ ಮತ್ತೊಂದು ಪದದ ನೆನಪಾಯಿತು – “ದಾರಿ ಯಾವುದಯ್ಯ ವೈಕುಂಠಕೆ ದಾರಿ ತೋರಿಸಯ್ಯ”. ಇದನ್ನು ಮೇಲೆ ತಿಳಿಸಿದ ಮಹನೀಯರು ಹಾಡಿದರೆ ಹೇಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಯೋಚಿಸಿದಾಗ ನಗು ಬಂತು – “ದಾರಿ ಯಾವುದಯ್ಯ ವೈಕುಂಡಕೆ ದಾರಿ ತೋರಿಸಯ್ಯ” ಎಂದು ದಾರಿ ಕೇಳಿದವನ ಪಾಡು ಏನೆಂದು! ದಾಸರ ಈ ಜಟಿಲ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರ ದೊರೆಯಲು ಅನೇಕ ಜನ್ಮಗಳು ಬೇಕಗಿರುವಾಗ, ಹೀಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನೇ ಸರಿ ಕೇಳದಿದ್ದರೆ ಏನು ಅವಸ್ಥೆ ಎಂದು!

ಷ ಕಾರದ ಉಚ್ಚಾರ ಅಸ್ಟು ಕಸ್ಟವೇ ?

ಈ ನಡುವೆ FM ರೇಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಪದಗಳ ತಪ್ಪು  ಉಚ್ಚಾರಣೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗುತ್ತಾ ಬರುತ್ತಿದೆ. ಅಲ್ಪ ಪ್ರಾಣ ಮತ್ತು ಮಹಾ ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಬಳಸುವುದು ಸ್ವಲ್ಪ  ಪ್ರಯಾಸಕರವೇ ಎನ್ನಬಹುದು (ಇಂಥ vs ಇಂತ ಇತ್ಯಾದಿ). ಆದರೆ ಕಷ್ಟ, ಇಷ್ಟ, ಎಷ್ಟು , ಅಷ್ಟು, ಮುಂತಾದ ಪದಗಳನ್ನು ಕಸ್ಟ, ಇಸ್ಟ, ಎಸ್ಟು, ಅಸ್ಟು ಎಂದು ಉಚ್ಚರಿಸುವುದು  ಸರ್ವೇಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೋಗಿದೆ.  ಇತರೆ channel ಗಳಲ್ಲಿ ಹೋಗಲಿ ಆದರೆ ಕನ್ನಡವನ್ನು ಮುತುವರ್ಜಿ ಇಂದ ಬಳಸುವ channel ಗಳಲ್ಲೂ ಇದನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ ಷ ಕಾರವನ್ನು  ಉಚ್ಚರಿಸುವುದು ಅಷ್ಟೊಂದು ಕಷ್ಟವೇ ಅನಿಸುತ್ತದೆ. ಅಥವಾ ಇಲ್ಲಿ ಷ ಕಾರವಿದೆಯೆಂದೇ ನಮ್ಮ ಕೆಲ FM ಬಂಧುಗಳಿಗೆ ತಿಳಿಯದೆ ? ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಭಾಷೆಯು ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾ ಮಾರ್ಪಾಡಾಗುತ್ತ  ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆಂದು ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ. ಇದನ್ನು ಬೆಳವಣಿಗೆ ಎನ್ನಬಹುದೇ ?