भारतवैभवम्

January 26, 2016

मया कृष्णमूर्ति-भट्टात् भारतदेशस्य वैभवस्य विवरणयुक्तं पद्यमेकं स्वीकृतम् | पञ्च श्लोकयुक्तमिदं पद्यं सरलतया गातुं शक्यते |

भारतवैभवम्

शैलशृङ्गवासिनीं परात्परां पुरातनीम् देवसिन्धुनर्मदादि सिन्धुसङ्घशोभिनीम्|
व्यास-भास-कालिदास शारदैः सुशोभिताम् नमामि भक्तिभावनैः भारतं मे मातरम् || १ ||

रामकृष्ण-शङ्करादि योगिभिः सुपूजिताम् भोजराज राजराज पौरवैस्सुपालिताम्|
गान्धि-शास्त्रि-मालवीय सेवकैस्सुरक्षिताम् नमामि भक्तिभावनैः भारतं मे मातरम् || २ ||

अङ्गवङ्गसिन्धुराष्ट्रकूटकोटिसंयुताम् हिन्द्वरब्बिसागरादि सागरैर्नमस्कृताम् |
शैलराजविन्ध्यसह्यपर्वतैरलङ्कृताम् नमामि भक्तिभावनैः भारतं मे मातरम् || ३ ||

वेदशास्त्रब्रह्मज्ञान – पण्डितैरलङ्कृताम् नाटकादि काव्यगान गायकैस्सुशोभिताम् |
वेणुतन्त्रिवाद्यनादसुस्वरैस्सुश्राविताम् नमामि भक्तिभावनैः भारतं मे मातरम् || ४ ||

हिन्दुजैनसिख्खबैद्धमानवान् सुपोषिताम् देववाणिकन्नडादि भारतीभिस्संयुतां |
भारतीयभावनां च मानवेषु पूरिताम् नमामि भक्तिभावनैः भारतं मे मातरम् || ५ ||

इदं गानं तूणकम् इति छन्दसि अस्ति।

ಭಾರತವೈಭವಮ್

ಶೈಲಶೃಂಗವಾಸಿನೀಂ ಪರಾತ್ಪರಾಂ ಪುರಾತನೀಂ ದೇವಸಿಂಧುನರ್ಮದಾದಿ ಸಿಂಧುಸಂಘಶೊಭಿನೀಂ |
ವ್ಯಾಸ-ಭಾಸ-ಕಾಲಿದಾಸ ಶಾರದೈಃ ಸುಶೋಭಿತಾಂ ನಮಾಮಿ ಭಕ್ತಿಭಾವನೈಃ ಭಾರತಂ ಮೆ ಮಾತರಂ || ೧ ||

ರಾಮಕೃಷ್ಣ-ಶಂಕರಾದಿ ಯೋಗಿಭಿಃ ಸುಪೂಜಿತಾಂ ಭೋಜರಾಜ ರಾಜರಾಜ ಪೌರವೈಸ್ಸುಪಾಲಿತಾಂ |
ಗಾಂಧಿ-ಶಾಸ್ತ್ರಿ-ಮಾಲವೀಯ ಸೇವಕೈಸ್ಸುರಕ್ಷಿತಾಂ ನಮಾಮಿ ಭಕ್ತಿಭಾವನೈಃ ಭಾರತಂ ಮೆ ಮಾತರಂ || ೨ ||

ಅಂಗವಂಗಸಿಂಧುರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟಕೋಟಿಸಂಯುತಾಂ ಹಿಂದ್ವರಬ್ದಿಸಾಗರಾದಿ ಸಾಗರೈರ್ನಮಸ್ಕೃತಾಂ |
ಶೈಲರಾಜವಿಂಧ್ಯಸಹ್ಯಪರ್ವತೈರಲಂಕೃತಾಂ ನಮಾಮಿ ಭಕ್ತಿಭಾವನೈಃ ಭಾರತಂ ಮೆ ಮಾತರಂ || ೩ ||

ವೇದಶಾಸ್ತ್ರಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನ – ಪಂಡಿತೈರಲಂಕೃತಾಂ ನಾಟಕಾದಿ ಕಾವ್ಯಗಾನ ಗಾಯಕೈಸ್ಸುಶೋಭಿತಾಂ |
ವೇಣುತಂತ್ರಿವಾದ್ಯನಾದಸುಸ್ವರೈಸ್ಸುಶ್ರಾವಿತಾಂ ನಮಾಮಿ ಭಕ್ತಿಭಾವನೈಃ ಭಾರತಂ ಮೆ ಮಾತರಂ || ೪ ||

ಹಿಂದುಜೈನಸಿಖ್ಖಬೌದ್ಧಮಾನವಾನ್ ಸುಪೋಷಿತಾಂ ದೇವವಾಣಿಕನ್ನಡಾದಿ ಭಾರತೀಭಿಸ್ಸಂಯುತಾಂ |
ಭಾರತೀಯಭಾವನಾಂ ಚ ಮಾನವೇಷು ಪೂರಿತಾಂ ನಮಾಮಿ ಭಕ್ತಿಭಾವನೈಃ ಭಾರತಂ ಮೆ ಮಾತರಂ || ೫ ||

प्रतिवर्षं वयं प्रतिवेशिनः मिलित्वा भारतस्य गणराज्योत्सवं स्वातन्त्र्यदिनं च आचरामः | अस्मिन् गणराज्योत्सवदिने पद्यमिदं बालाभिः गायनं करणीयमिति विचिन्त्य दशदिनपर्यन्तं प्रशिक्षणं दत्वा अद्य ध्वजारोहणमुहुर्ते बालाः इमां गीतां अगायन्। अस्य video अत्र द्र्ष्टुं शक्यते |


द्वादश आदित्याः (12 Suns)

October 17, 2014

It is very common in Sanskrit to represent a group of related things by means of a Shloka for easy remembrance. One such famous Shloka is the below one which salutes the 9 Grahas (Planets).

नमः सूर्याय सोमाय मङ्गलाय बुधाय च |
गुरुशुक्रशनिभ्यश्च राहवे केतवे नमः ||

In my last blog, I wrote about 12 names of Sun and the Surya Namaskara Mantras based on each of them. These 12 names of Sun are:

द्वादश आदित्याः

1. मित्रः
2. रविः
3. सूर्यः
4. भानुः
5. खगः
6. पूषा
7. हिरण्यगर्भः
8. मरीचिः
9. आदित्यः
10. सविता
11. अर्कः
12. भास्करः

Here is an attempt by me to consolidate these 12 names of Sun in the form of Shlokas. Since I know only Anushtup Chandas (meter), I am limited by 32 letters in each Shloka and hence had to resort to two Shlokas to cover all the names.

मित्राय रविसूर्याभ्यां भानवेऽपि खगाय च|
पूष्णे हिरण्यगर्भाय सर्वेभ्योऽपि नमो नमः || 1 ||

पूजयामि मरीचिञ्च आदित्यञ्च भजाम्यहम् |
अर्चयामि सवित्रर्कौ सेवयामि च भास्करम् || 2 ||

The above two Shlokas basically salute the Sun and offer worship to the Sun taking each of his 12 names in the order mentioned above.

Disclaimer:
संस्कृतं न जानामि न जानामि पाणिनिम्।
पदार्थमपि न जानामि क्षमस्व वागीश्वरि॥


मेघाक्षेपः

January 10, 2014
When I was in Himalayas last year during the Animal Pass and Sara Umga Pass trek,  I was forced to spend an idle day at Shamshi Thach, thanks to the bad weather. There was nothing else to do on that day and it was a bit depressing to look at clouds engulfing the peaks all around.
A peak seen from Shamshi Thach camp

A peak seen from Shamshi Thach camp

The same peak masked by clouds

The same peak masked by clouds

Now that depression has come out in the form of a poem in Sanskrit. The poet (who is also the trekker here) isn’t amused by the clouds covering all the beautiful peaks and gives a piece of his mind to the Clouds and also gives a bit of free advice!

The poem is set in Anushtup chandas. This being my 1st attempt in Sanskrit poetry, I am sure, will have mistakes, but I thank my brother-in-law Krishnamoorthy Bhat for suggesting some corrections and improvements.

मेघाक्षेपः

रचितं कालिदासेन खण्डकाव्यं तवोपरि |

प्रेमयुक्तं मनोहासं मेघ ते मधुरान्वितम् || १ ||
[O cloud, Kalidasa wrote a lyrical poem on you which had love, sweetness and that was enjoyable]

रचयाम्य्ल्पकाव्यन्तु एतत्त्वं श्रोतुमर्हसि |

उद्दिश्य त्वामहं सत्यं आकाशचलनप्रिय || २ ||
[One who likes to move in the sky (aka Cloud), (Now) I am writing a small poem addressing you that you should listen to]
मेघदूते गुणी भूत्वा अकरोत् कर्म वै सुखम् |
मत्काव्ये किन्तु आक्षेपं  निश्चयेन करोम्यहम् || ३ ||
[In (Kalidasa’s poem) Meghadoota, you did a nice job being a good person. But in my poem, I am blaming you for sure]

शिखराणि अनेकानि शोभन्ते तु हिमालये |
हिमावृतानि सर्वाणि श्रेष्ठानि धवलानि च || ४ ||
[A number of snow-covered, white, high peaks adorn the Himalaya]

भ्रमसि त्वमहोरात्रं नित्यं मेघ हिमालये |
त्वमावृणोसि शैलानि यथा राहुः दिवाकरम् || ५ ||
[O cloud, you roam around the Himalaya day and right regularly, and cover/mask the peaks like how Rahu masks the Sun]

कान्तिहीनं प्रभाहीनं पर्वतं च करिष्यसि |
अविवेकं कठोरञ्च कार्यं तव न रोचते || ६ ||
[You take the shine out of the mountain and this thoughtless and cruel act of yours isn’t liked by me]

मित्रमस्ति गिरेर्मित्रः दुर्दशां न सहिष्यति |
क्षणमात्रेण ते गर्वः द्रविष्यति न संशयः || ७ ||
[Sun, who is mountain’s friend will not like his (mountain’s) bad situation. No doubt that your arrogance will melt in a jiffy (thanks to Sun)]

त्वामेव हि निरीक्षन्ते जनाः मीनं बकः यथा |
जलधर भवान् गत्वा वर्षधारां तथा कुरु || ८ ||
[People wait for you like crane waits (patiently, eagerly) for a fish. O cloud who holds the water, you go there and cause rain]

भवान्तु कुत आयातः यत्रकुत्रापि गच्छति |

तेन तुष्टो भविष्यामि मावृणोतु हिमश्रियम् || ९ ||

[Where do you come from ? You roam around aimlessly. Don’t mask the mountain and I will be happy]

Disclaimer:
संस्कृतं न जानामि न जानामि पाणिनिम्।
पदार्थमपि  न जानामि क्षमस्व वागीश्वरि॥


मानसम् सरः

November 3, 2013
Recently my brother-in-law Krishnamoorthy Bhat, a Sanskrit teacher wrote a collection of verses in Sanskrit describing  the importance and the story behind the Kailas Manasasarovara. Here is a translation attempt of the same in Kannada. Needless to say that all typing/spelling mistakes in the shlokas are mine.१) भरतस्य शिरोभागे चकास्तेsनर्घपर्वतः |

ख्यातोsयम् मुकुटमेवेति रत्नगर्भो नगाधिपः ||

ಭರತಖಂಡದ ಶಿರೋಭಾಗದಲ್ಲಿ ರತ್ನಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿರುವ, ಪರ್ವತಗಳಿಗೆ ಅಧಿಪತಿಯಂತಿರುವ  ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಶಿಖರವೊಂದು ಮುಕುಟದಂತೆ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದೆ.

२) अस्याद्रेः पश्चिमे भागे वर्तते तत्र मानसम् |
     प्रख्यातम् शक्तिपीठेति देवानामालयम् इदम् ||
ಈ ಪರ್ವತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಪೀಠವೆಂದು ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾದ ದೇವತೆಗಳ ಆಲಯದಂತಿರುವ ‘ಮಾನಸ’ ಎಂಬ ಪ್ರದೇಶವಿದೆ.
३) वर्तन्ते ब्रह्मणः पुत्राः वस्तुतो मनसोद्भवाः|
     कुर्वन्त्येते देवकार्यम् मरीचिर्नारदादयः ||
ಒಮ್ಮೆ  ಬ್ರಹ್ಮನ ಪುತ್ರರು, ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಆತನ ಮಾನಸಪುತ್ರರಾದ ಮರೀಚಿ, ನಾರದ ಮುಂತಾದವರು ದೇವಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡತ್ತಿದ್ದರು.
४) ऐच्छत्तेषु मरीचिस्तु ईक्षितुं शिवपार्वतीम् |
     तस्मादगच्छत्कैलासम् नापश्यत्तत्र शाङ्करम् ||
ಅವರಲ್ಲಿ ಮರೀಚಿಯು ಶಿವಪಾರ್ವತಿಯರನ್ನು ನೋಡಲು ಇಚ್ಛಿಸಿ ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ಹೋದನು. ಆದರೆ ಶಂಕರನನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಕಾಣಲಿಲ್ಲ.
५) ततोsसौ तत्र स्थित्वा च अकरोत्स महतप: |
     तथैवातीतसमय: होरदिवसवासरम् ||
ಆದ್ದರಿಂದ ಆತನು ಅಲ್ಲಿಯೇ ನೆಲೆಯೂರಿ ಮಹಾತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಲು ಘಂಟೆ, ದಿನ, ವಾರಗಳಷ್ಟು ಸಮಯ ಕಳೆದು ಹೋಯಿತು.
६) एवमतीते काले तु आगते शिशिरे सति |
     अखिलं तत्र संवृत्तम् नीरंतु हिममन्वभूत् ||
ಹೇಗೆ ಕಾಲವು ಕಳೆಯಲು ಶಿಶಿರ ಮಾಸವು ಬಂತು. ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಸಂಪೂರ್ಣ ನೀರೂ ಕೂಡ ಹಿಮವಾಗಿಹೋಯಿತು.
७) नामैव सार्थकम् तत्र हिमसद्मेति वस्तुतः |
     किञ्चिज्जलंच न प्राप्तम् तेन पुत्रेण ब्रह्मणः ||
ಹಿಮದ ಆಲಯವೆಂಬ ಪರ್ವತದ ಹೆಸರು ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ನಿಜವಾಗಿಹೋಯಿತು. ಆ ಬ್ರಹ್ಮನ ಪುತ್ರನಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪವೂ ನೀರು ಸಿಗದೆ ಹೋಯಿತು.
८) अतोsसौ प्रर्थयामास मरीचिस्तं प्रजापतिम् |
    स्नानानुष्ठानकर्मभ्यः नीरम् भक्तियुतेन च ||
ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಮರೀಚಿಯು ಸ್ನಾನಾನುಷ್ಟಾನುಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ನೀರಿಗಾಗಿ ಪ್ರಜಾಪತಿಯನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದನು.
९) श्रुत्वा च प्रार्थनां तस्य प्रत्यक्षोsभूत्प्रजापतिः |
     इच्छानुसारं पुत्रस्य लोकस्य मङ्गलाय च ||
ಅವನ ಪ್ರಾಥನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ, ಆತನ ಇಚ್ಛೆಗನುಗುಣವಾಗಿ, ಪುತ್ರನ ಹಾಗೂ ಲೋಕದ ಮಂಗಳಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಜಾಪತಿಯು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದನು.
१०) निनर्म मनसा सो हि कासारम् सर्वहिताय च |
       वर्तते उन्नते स्थाने असामान्य विशालता ||
ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ, ಅಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಶಾಲತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸರೋವರವೊಂದನ್ನು ಎಲ್ಲರ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಆತನು ಮನಸ್ಸಿನ್ನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು.
११) पावित्र् येण युतञ्चास्ति माधुर्येण युतं जलम् |
       शुद्धस्फटिकसदृशम् नीलवर्णयुतं च तत् ||
(ಆ ಸರೋವರದ) ಜಲವು ಪಾವಿತ್ರ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿ, ಮಾಧುರ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿ ಶುದ್ಧಸ್ಫಟಿಕದಂತೆ ನೀಲವರ್ಣದಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು.
१२) आवासम् स्वर्ण हंसानां सरोजानां च उद्गम: |
       बृहद्गात्रयुता मीनाः सञ्चरन्ति इतस्ततः ||
(ಆ ಸರೋವರವು) ಸ್ವರ್ಣ ಹಂಸಗಳ ಹಾಗೂ ಕಮಲಗಳ ವಾಸಸ್ಥಾನವಾಯಿತು. ಬೃಹದ್ಗಾತ್ರದ ಮೀನುಗಳು ಅಲ್ಲಿಂದಿಲ್ಲಿಗೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.
१३) तत्र स्थितानां वृक्षाणाम् ओषधीनां गुणेन च |
       सम्पर्केण च वृक्षाणां जलञ्चाप्यस्ति तादृशम् ||
ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಔಷಧೀಯ ಗುಣವುಳ್ಳ ವೃಕ್ಷಗಳ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದ ನೀರು ಕೂಡ ಆ ಗುಣವುಳ್ಳದ್ದಾಯಿತು.
१४) ओषधीजलपानेन नूनं भवति न संशयः |
       प्राणीनां च मनुष्याणाम् सर्वरोगनिवारणम् ||ಔಷಧೀಯ ಗುಣವುಳ್ಳ ಈ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯುವುದರಿಂದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹಾಗೂ ಮನುಷ್ಯರ ಸರ್ವರೋಗನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

१५) तत्र कृतेन स्नानेन पूता भवन्ति मानवाः |
       तीर्त्वा च भवरोगाणाम् प्राप्नुवन्ति पदम् महत् ||
ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಮಾನವರು ಶುದ್ಧರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಭವರೋಗಗಳು ತೀರಿ ಔನತ್ತ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
१६) अवधातम् विधतम् वा पापं कुर्वन्ति मानुषाः |
       कार्यम् त्यक्त्वा कर्म हित्वा अवाच्यम् वाचनेन च ||
ಕಾರ್ಯವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡದೆ, ನುಡಿಯಬಾರದ್ದನ್ನು ನುಡಿದು ಮನುಷ್ಯರು ತಿಳಿದೋ ತಿಳಿಯದೆಯೋ ಪಾಪವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
१७) नानाविधानि पापानि मेरुतुल्यानि वै पुनः |
       तत्र स्नानात् क्षयं यान्ति नात्र कार्या विचारणा ||
ಮೇರುವಿನಷ್ಟಿರುವ ನಾನಾವಿಧದ ಪಾಪಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡುವುದರಿಂದ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತವೆ, ಈ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಚಿಂತಿಸಬೇಕಿಲ್ಲ.
१८) सरसस्तस्य दर्शनेन लभ्यते हर्षनिर्भरम् |
       धार्मिकम् मानसम् चेति द्विधेनापि सुखं महत् ||
ಆ ಸರೋವರದ ದರ್ಶನದಿಂದ ಅತ್ಯಧಿಕವಾದ ಹರ್ಷವು ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಾಗೂ ಮಾನಸಿಕ – ಈ ಎರಡು ರೀತಿಯ ಮಹಾಸುಖವು ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.
१९) तटेष्वस्य कासारस्य विद्यन्तेsष्टनिकेतनम् |
       तेषु केचिन्मन्दिरेषु वर्तन्ते हिन्दुदेवताः ||
ಈ ಸರೋವರದ ತಟದಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟಮಂದಿರಗಳಿವೆ. ಆ ಕೆಲವು ಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದುದೇವತೆಗಳು ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ.
२०) एतत् स्थानम् पवित्रं च हिन्दूनाञ्जैनबौद्धयोः |
       एते सर्वेsप्यत्रागत्य मेनिरे आत्मपूतनम् ||
ಈ ಸ್ಥಾನವು ಹಿಂದು, ಜೈನ, ಬೌದ್ಧರಿಗೆ ಪವಿತ್ರವಾದುದು. ಈ ಎಲ್ಲರೂ ಇಲ್ಲೆಗೆ ಬಂದು ಮಿಂದು ಆತ್ಮಶುದ್ದಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
२१) कासारमभितस्तत्र कैलासश्शोभते गिरिः |
       मान्धाता मेरुगिरयः नेत्रान्दकरं शुभम् ||
ಸರೋವರದ ಸುತ್ತಲೂ ಕೈಲಾಸ, ಮಾಂಧಾತಾ, ಮೇರು ಪರ್ವತಗಳು ಶೋಭಿಸುತ್ತಾ ಶುಭವನ್ನು ಹಾಗೂ ಕಣ್ಣುಗಳಿಗೆ ಆನಂದವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಿವೆ.
२२) पुण्याचलेष्वन्यतमो गिरिर्मेरुशिवालयम् |
       राजते पर्वतश्रेणिः सस्यवृक्षलतायुतम् ||
ಪುಣ್ಯಪರ್ವತಗಳಲ್ಲ್ಲಿ  ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿರುವುದು, ಉನ್ನತವಾಗಿರುವುದು ಕೈಲಾಸವು. ಸಸ್ಯ, ವೃಕ್ಷ, ಲತೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಈ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿ ರಾರಾಜಿಸುತ್ತಿದೆ.
२३) शुध्दत्वशीतलत्वेन आकृष्टौ शिवपार्वती |
       सरसतीरे विहरतः वासञ्चात्राभूत्तयोः ||
ಶುದ್ಧತ್ವ ಹಾಗೂ ಶೀತಲತ್ವದಿಂದ ಆಕರ್ಷಿತರಾಗಿ ಸರೋವರದ ತೀರದಲ್ಲಿ ವಿಹರಿಸುತ್ತಾ ಶಿವಪಾರ್ವತಿಯರು ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು.
२४) शक्तीत्यस्ति अन्यन्नाम पार्वती शक्तिदेवता |
       तस्मात्सरोवरस्यापि पीठं शक्तेर्निवासनात् ||ಶಕ್ತೀ ಎಂಬ ಮತ್ತೊಂದು ಹೆಸರಿರುವ ಶಕ್ತಿದೇವತೆಯಾದ ಪಾರ್ವತಿಯ ವಾಸದಿಂದ ಆ ಸರೋವರವು ಶಕ್ತಿಪೀಠವಾಯಿತು.

२५) अन्यदेकं सरस्तत्र नाम्ना राक्षसतालकम् |
       तदप्यतीव रुचिरम् तपस्थानं च राक्षसाम् ||
ಅಲ್ಲಿಯೇ ರಾಕ್ಷಸಕೊಳವೆಂಬ ಮತ್ತೊಂದು ಸರೋವರವಿದೆ. ಇದು ರಾಕ್ಷಸರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಇಷ್ಟವಾದ ತಪಃಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ.
२६) लङ्काधिपो रावणोsपि स्थित्वात्रैवाकरोत्तपः |
       शिवानुग्रहप्राप्त्यर्थम् आत्मलिङ्गमवाप्नुवान् ||
ಇಲ್ಲೆಯೇ ನೆಲೆಸಿ ಲಂಕಾಧಿಪತಿಯಾದ ರಾವಣನು ಶಿವನ ಅನುಗ್ರಹಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಿ ಆತ್ಮಲಿಂಗವನ್ನು ಪಡೆದನು.
२७) प्रभृष्टेनात्मलिङ्गेन दुःखितेन च विष्णुना |
       गणेशः प्रार्थ्यते तेन लिङ्गोsयं मुच्यतामिति ||
ಆತ್ಮಲಿಂಗವು ನಷ್ಟವಾದ್ದರಿಂದ, ಲಿಂಗವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಪಡೆಯುವುದಕ್ಕೆ, ದುಃಖಿತನಾದ ವಿಷ್ಣುವಿನಿಂದ ಗಣೇಶನು ಪ್ರ್ರರ್ಥಿಸ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.
२८) प्रवहन्त्यस्मात्सरसः रोधावक्त्रा च वै पुनः |
       नद्यस्सरयू सिन्धू च ब्रह्मपुत्रादयोsपि च ||
ಈ ಸರೋವರದಿಂದ ನದಿಗಳು ಹರಿಯುತ್ತವೆ. (ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು) ಸರಯೂ, ಸಿಂಧೂ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ಮುಂತಾದ ನದಿಗಳು.
२९) तासाम् नदीनां सम्पर्कात् पूताsभूत्सा वसुन्धरा |
       जगत्येव यशः प्राप्ता ख्यातेयं पुण्यभूरिति ||
ಆ ನದಿಗಳ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದ ವಸುಧೆಯು ಶುದ್ಧಳಾದಳು. ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲೇ ಪುಣ್ಯಭೂಮಿಯೆಂದು (ಈ ಭೂಮಿಗೆ) ಯಶಸ್ಸು  ಪ್ರ್ರಾಪ್ತವಾಯಿತು.
३०) समन्तात्तस्य सरसः राजते गहनं वनम् |
       सुगन्धेन सपुष्पेण आवर्षम् पुष्पसौरभम् ||
ಸರೋವರದ ಸುತ್ತಲು ಗಹನವಾದ ವನವು  ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಸುಗಂಧವುಳ್ಳ ಪುಷ್ಪಸೌರಭದಿಂದ ರಾಜಿಸುತ್ತದೆ.
३१) आसीत्तत्र देवदारू श्रीखण्डचन्दनादयः |
       अशोभतलताभिश्च सदृशं नन्दनं वनम् ||ಆ ವನದಲ್ಲಿ ದೇವದಾರು, ಶ್ರೀಖಂಡ, ಚಂದನ ಮುಂತಾದ ವೃಕ್ಷಗಳಿದ್ದವು. ಲತೆಗಳಿಂದ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿರುವ ಆ ವನವು (ಇಂದ್ತ್ರನ) ನಂದನ ವನದಂತೆ ಇತ್ತು.

३२) सेवन्ते च प्रदेशं तम् सिंहो व्याघ्रो गजाधिपाः |
       कस्तूरिकामृगश्चेति सर्वे वन्यमृगादयः ||
ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಿಂಹ, ಹುಲಿ, ಆನೆ, ಕೃಷ್ಣಮೃಗ ಮುಂತಾದ ಎಲ್ಲಾ ವನ್ಯಮೃಗಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.
३३) तैरेव वर्धते शोभा कन्यायाः प्रकृतेरियम् |
       वर्तते तत्र काले तु प्राधान्यम् सर्वप्राणिनाम् ||
ಆ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಂದಲೇ, ಪ್ರಕೃತಿಕನ್ಯೆಯ ಶೋಭೆಯು ವರ್ಧಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸರ್ವಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೊ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆಯಿತ್ತು.
३४) वैज्ञानिका अपि आयान्ति कुर्वन्त्यत्र च शोधनम् |
       जन्तूनाञ्च मृगाणाञ्च मृत्तिकायाश्च वै पुनः ||
ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳೂ ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ಜಂತುಗಳ, ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹಾಗೂ ಮಣ್ಣೆನ ಶೋಧಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
३५) विनाssसंवत्सरम् ग्रीष्मम् सर्वत्रहिमपूरितम् |
      अतोsत्र बाधते शैत्यम् प्रवासीनाञ्च प्राणिनाम् ||
ಬೇಸಿಗೆಯೊಂದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಹಿಮದಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ತಂಪು ಹವೆಯು ಪ್ರವಾಸಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಬಾಧಿಸುತ್ತದೆ.
३६) स्थानम् पवित्रम् कासारम् बौध्दजैनटिबेटिनाम् |
       हिन्दूनां मोक्षदायित्वम् पुण्यस्थानेति कीर्तितम् ||
ಬೌದ್ಧ, ಜೈನ, ಟಿಬೇಟಿಯನ್ನರಿಗೆ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳವಾದ ಈ ಸರೋವರವು ಹಿಂದುಗಳಿಗೆ ಮೋಕ್ಷಪಡೆಯುವ ಪುಣ್ಯಸ್ಥಾನವೆಂದು ಕೀರ್ತಿಗಳಿಸಿದೆ.
३७) मुमुक्षवोsत्रागच्छन्ति नानादेशाच्छताधिकाः |
       पार्वतीशञ्च सम्पूज्य प्राप्नुवन्ति च धन्यताम् ||
ನಾನಾದೇಶಗಳಿಂದ ನೂರಾರು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯಲ್ಲಿಚ್ಛಿಸುವ ಜನರು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಶಿವಪಾರ್ವತಿಯರನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ಧನ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
३८) आन्मानं धन्यतां मत्वा पूजयेत्तं विशेषतः |
       शिवलोकमवाप्नोति शिवेन सह मोदते ||
ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿ ಆತ್ಮಧನ್ಯತೆಯತೆಯಿಂದ ಶಿವಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆದು ಶಿವನ ಜೊತೆ ಇರುತ್ತಾರೆ.Disclaimer:
संस्कृतं न जानामि न जानामि पाणिनिम्।
पदार्थमपि  न जानामि क्षमस्व वागीश्वरि॥


ಅಡವಿಯಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷರದಾಟ

September 5, 2013
ಕುವೆಂಪುರವರ ೧೨೦೦ ಪುಟಗಳುಳ್ಳ “ನೆನಪಿನ ದೋಣಿ” ಯಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಕವನಗಳನ್ನು ಓದಿದ ಯಾರಿಗಾದರೂ ತಾನೊಂದು ಪದ್ಯ ಬರೆಯಬೇಕೆಂಬ ಉತ್ಸಾಹ ಬರುವುದು ಸಹಜ. ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಕವನದ ವಿಚಾರ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಗೋಚರವಾದರೂ, ಸೂಕ್ತ ಪದಗಳ ಕೊರತೆ ಹಾಗೂ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಪದ್ಯವೊಂದು ಮೂಡಿರಲಿಲ್ಲ. U.K.G ಯಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತಿರುವ ಮಗಳ ಅಕ್ಷರಮಾಲೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಕೆಳಕಂಡ ಶಿಶುಕವನಮೊಂದು ಸರಾಗವಾಗಿ ಮೂಡಿಬಂತು.

ಅಡವಿಯಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷರದಾಟ
ಎಂಬ ಅಡವಿಯಲ್ಲಿ ಆಟವೊಂದು ನಡೆದಿದೆ

ಎಂಬ ಆನೆಯು ಓಡಿಯೋಡಿ ಬರುತಿದೆ

ಎಂಬ ಇರುವೆಯ ಗೂಡು ತುಳಿದು ನಡೆದಿದೆ

ಎಂಬ ಈಜಿನಲ್ಲಿ ಆಮೆ ಮಗ್ನವಾಗಿದೆ

ಎಂಬ ಉರಗವು ಹೆಡೆಯ ಬಿಚ್ಚಿ ನೋಡಿದೆ

ಎಂಬ ಊರಿನಲ್ಲೂ ಕಾಡ ಗಲಭೆ ಕೇಳಿದೆ

ಎಂಬ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಮಳೆಯು ಬರುತಿದೆ

ಎಂಬ ಎತ್ತು ಹೆದರಿ ಊರಕಡೆಗೆ ಓಡಿದೆ

ಎಂಬ ಏಡಿಯು ಆನೆ ಬೆರಳ ಕಡಿದಿದೆ

ಎಂಬ ಐಸಿರಿ ಕಾಡ ಸುತ್ತ ಹರಡಿದೆ

ಎಂಬ ಒಂಟೆಯು ಬೆದರಿ ಕಾಲನೆತ್ತಿದೆ

ಎಂಬ ಓಟದಲ್ಲಿ ಗೆಲುವು ಯಾರ ಪಾಲಿಗೆ

ಎಂಬ ಔತಣವು ಗೆದ್ದವರಿಗೆ ಕಾದಿದೆ

ಅಂ ಎಂಬ ಅಂಬರವು ಹೂವ ಮಳೆಯ ಸುರಿಸಿದೆ

ಅಃ ಎಂಬ ಅಂತಃಪುರದಂತೆ ಕಾಡು ನಲಿದಿದೆ