द्वादश आदित्याः (12 Suns)

ಅಕ್ಟೋಬರ್ 17, 2014

It is very common in Sanskrit to represent a group of related things by means of a Shloka for easy remembrance. One such famous Shloka is the below one which salutes the 9 Grahas (Planets).

नमः सूर्याय सोमाय मङ्गलाय बुधाय च |
गुरुशुक्रशनिभ्यश्च राहवे केतवे नमः ||

In my last blog, I wrote about 12 names of Sun and the Surya Namaskara Mantras based on each of them. These 12 names of Sun are:

द्वादश आदित्याः

1. मित्रः
2. रविः
3. सूर्यः
4. भानुः
5. खगः
6. पूषा
7. हिरण्यगर्भः
8. मरीचिः
9. आदित्यः
10. सविता
11. अर्कः
12. भास्करः

Here is an attempt by me to consolidate these 12 names of Sun in the form of Shlokas. Since I know only Anushtup Chandas (meter), I am limited by 32 letters in each Shloka and hence had to resort to two Shlokas to cover all the names.

मित्राय रविसूर्याभ्यां भानवेऽपि खगाय च|
पूष्णे हिरण्यगर्भाय सर्वेभ्योऽपि नमो नमः || 1 ||

पूजयामि मरीचिञ्च आदित्यञ्च भजाम्यहम् |
अर्चयामि सवित्रर्कौ सेवयामि च भास्करम् || 2 ||

The above two Shlokas basically salute the Sun and offer worship to the Sun taking each of his 12 names in the order mentioned above.

Disclaimer:
संस्कृतं न जानामि न जानामि पाणिनिम्।
पदार्थमपि न जानामि क्षमस्व वागीश्वरि॥


Surya Namaskara Mantras

ಅಕ್ಟೋಬರ್ 12, 2014

Suryanamaskara is typical done in the sets of 12 and each iteration is usually preceded by a Mantra which involves salutation to Sun using his various names. I have given the Mantras in Kannada as well as Sanskrit here. The short form (which is what is chanted during the Suryanamaskara) and the long form (Shloka from which it is derived) are given here.

Suryanamaskara is usually started by chanting this Shloka:

ಹಿರಣ್ಮಯೇನ ಪಾತ್ರೇಣ ಸತ್ಯಸಾಪಿಹಿತಂ ಮುಖಂ|
ತತ್ ತ್ವಂ ಪೂಷನ್ ಅಪಾವೃಣು ಸತ್ಯಧರ್ಮಾಯ ದೃಷ್ಟಯೇ ||

हिरण्मयेन पात्रेण सत्यस्यापिहितं मुखम् |
तत्त्वं पूषन् अपावृणु सत्यधर्माय दृष्टये ||

Each iteration is then preceded by the following Mantras in the order given:

1. ಓಂ ಹ್ರಾಂ ಮಿತ್ರಾಯ ನಮಃ, ॐ ह्रां मित्राय नमः

ಮಿತ್ರಾಯ ಲೋಕಮಿತ್ರಾಯ ಕಂಜ ಮಿತ್ರಾಯ ತೇ ನಮಃ|
ಆಮಿತ್ರಹಾರಿಣೇ ತುಭ್ಯಂ ಭಾಸ್ಕರಾಯ ನಮೋ ನಮಃ||

मित्राय लोकमित्राय कञ्ज मित्राय ते नमः |
आमित्रहारिणे तुभ्यं भास्कराय नमो नमः ||

2. ಓಂ ಹ್ರೀಂ ರವಯೇ ನಮಃ, ॐ ह्रीं रवये नमः

ರವಯೇ ರತ್ನಗರ್ಭಾಯ ರಾಜೀವಾಕ್ಷಾಯ ರಾಜಿನೇ |
ರಾಮಾಯ ರಮಣೀಯಾಯ ಭಾಸ್ಕರಾಯ ನಮೋ ನಮಃ ||

रवये रत्नगर्भाय राजीवाक्षाय राजिने |
रामाय रमणीयाय भास्कराय नमो नमः ||

3. ಓಂ ಹ್ರ್ರೂಂ ಸೂರ್ಯಾಯ ನಮಃ, ॐ ह्रूं सूर्याय नमः

ಸೂರ್ಯಾಯ ಸುರನಾಥಾಯ ಸುಖಾಯ ಸುಖದಾಯ ಚ |
ಸುರೂಪಾಯ ಸುಭೂಷಾಯ ಭಾಸ್ಕರಾಯ ನಮೋ ನಮಃ ||

सूर्याय सुरनाथाय सुखाय सुखदाय च |
सुरूपाय सुभूषाय भास्कराय नमो नमः ||

4. ಓಂ ಹ್ರೈಂ ಭಾನವೇ ನಮಃ, ॐ ह्रैं भानवे नमः

ಭಾನವೇ ಭವದೇಮಾಯ ಭಯಾಯ ಭಯಹಾರಿಣೇ |
ಭೋಗೀಶಾಯ ಭವಜ್ಞಾಯ ಭಾಸ್ಕರಾಯ ನಮೋ ನಮಃ ||

भानवे भवदेवाय भयाय भयहारिणे |
भोगीशाय भवज्ञाय भास्कराय नमो नमः ||

5. ಓಂ ಹ್ರೌಂ ಖಗಾಯ ನಮ:, ॐ ह्रौं खगाय नमः

ಖಗಾಯ ಖಗಹಂತ್ರೇ ಚ ಖದ್ಯೋತಾಯ ಖಗಾಂಶವೇ |
ಖಗರೂಪಾಯ ದೇವಾಯ ಭಾಸ್ಕರಾಯ ನಮೋ ನಮಃ ||

खगाय खगहन्त्रे च खद्योताय खगांशवे |
खगरूपाय देवाय भास्कराय नमो नमः ||

6. ಓಂ ಹ್ರಃ ಪೂಷ್ಣೇ ನಮಃ, ॐ ह्रः पूष्णे नमः

ಪೂಷ್ಣೇತು ಪೂರ್ವಪುಣ್ಯಾಯ ಪುರಾಣ ಪುರುಷಾಯ ಚ |
ಪುಷ್ಕರಾಕ್ಷಾಯ ಪುಣ್ಯಾಯ ಭಾಸ್ಕರಾಯ ನಮೋ ನಮಃ ||

पूष्णे तु पूर्वपुण्याय पुराणपुरुषाय च |
पुष्कराक्ष्याय पुण्याय भास्कराय नमो नमः ||

7. ಓಂ ಹ್ರ್ರಾಂ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭಾಯ ನಮಃ, ॐ ह्रां हिरयगर्भाय नमः

ಹೇಮವರ್ಣ ಸ್ವರೂಪಾಯ ಕಾಮಕ್ರೋಧ ಹರಾಯ ಚ |
ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭದೇಹಾಯ ಭಾಸ್ಕರಾಯ ನಮೋ ನಮಃ ||

हेमवर्ण स्वरूपाय कामक्रोध हराय च |
हिरण्यगर्भदेहाय भास्कराय नमो नमः ||

8. ಓಂ ಹ್ರೀಂ ಮರಿಚಯೇ ನಮಃ, ॐ ह्रीं मरीचये नमः

ಮರಿಚಯೇ ಮಹೇಶಾಯ ಮಾಧವಾಯ ಮುರಾರಯೇ |
ಮಂತ್ರಾಯ ಮಂತ್ರರಾಜಾಯ ಭಾಸ್ಕರಾಯ ನಮೋ ನಮಃ ||

मरीचये महेशाय माधवाय मुरारये |
मंत्राय मंत्रराजाय भास्कराय नमो नमः ||

9. ಓಂ ಹ್ರ್ರೂಂ ಆದಿತ್ಯಾಯ ನಮಃ, ॐ ह्रूं आदित्याय नमः

ಆದಿತ್ಯಾದಿ ರೂಪಾಯ ಆಕಾಶಪತಯೇ ನಮಃ |
ಆರೋಗ್ಯದಾಯ ಆರ್ಯಾಯ ಭಾಸ್ಕರಾಯ ನಮೋ ನಮಃ ||

आदित्यादि रूपाय आकाशपतये नमः |
आरोग्यदाय आर्याय भास्कराय नमो नमः ||

10. ಓಂ ಹ್ರೈಂ ಸವಿತ್ರೇ ನಮಃ, ॐ ह्रैं सवित्रे नमः

ಸವಿತ್ರೇ ಸರ್ವಲೋಕಾಧಿಪತಯೇ ಸರ್ವದಾಯ ಚ |
ಸರ್ವಾಭೀಷ್ಟ ಪ್ರದೇಚೈವ ಭಾಸ್ಕರಾಯ ನಮೋ ನಮಃ ||

सवित्रे सर्वलोकाधिपतये सर्वदाय च |
सर्वाभीष्ट प्रदेचैव भास्कराय नमो नमः ||

11. ಓಂ ಹ್ರೌಂ ಅರ್ಕಾಯ ನಮ:, ॐ ह्रौं अर्काय नमः

ಅರ್ಕಾಯಾಕ್ಷರ ರೂಪಾಯ ಅಚ್ಯುತಾಯ ಮರಾಯ ಚ |
ಅನ್ನದಾಯನ್ನರೂಪಾಯ ಭಾಸ್ಕರಾಯ ನಮೋ ನಮಃ ||

अर्कायाक्षररूपाय अच्युताय मराय च |
अन्नदायन्नरुपाय भास्कराय नमो नमः ||

12. ಓಂ ಹ್ರಃ ಭಾಸ್ಕರಾಯ ನಮಃ, ॐ ह्रः भास्कराय नमः

ಭಾನೋ ಭಾಸ್ಕರ ಮಾರ್ತಾಂಡ ಚಂಡರಶ್ಮೇ ದಿವಾಕರ |
ಆರೋಗ್ಯಮಾಯುರ್ವಿಜಯಂ ಪುತ್ರಾನ್ ದೇಹಿ ನಮೋಸ್ತುತೇ ||

भानो भास्कर मार्ताण्ड चण्डरश्मे दिवाकर |
आरोग्यमायुर्विजयं पुत्रान् देहि नमोस्तुते ||

Disclaimer:
संस्कृतं न जानामि न जानामि पाणिनिम्।
पदार्थमपि न जानामि क्षमस्व वागीश्वरि॥


Books for Life

ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 27, 2014

I have been collecting books (and of course reading them!) for a long time now and realized that lately I have acquired quite a few “complete series” kind of books. Now when my existing book shelf
is unable to accommodate the new additions, I thought of writing about a few books that are close to my heart.

Sriman Mahabharata

This is a monumental work that provides simple Kannada translation of Vyasa Mahabharata. Published by Bharatha Darshana, this work consists of 32 volumes with more than 600 pages in each volume. I have been looking for this kind of work in Kannada which provides just the faithful translation of the original Sanskrit Shlokas and nothing else. Though this work doesn’t list and provide full translation of 100000 Mahabharata Shlokas, it includes quite a few shlokas in each of the version. Bharatha Darshana staff tell me that they have included only the important Shlokas but for the rest only the translation exists in the books. For those who want basic translations without any
interpretation of all 100000 Shlokas of Mahabharata, Gita Press provides such a series, but it is in Hindi.

IMG_5147

This entire series costs Rs. 2300 which comes to around Rs 75 per book. Needless to say that the price is heavily subsidized.

IMG_5148

Srimadvalmiki Ramayana

Last year I purchased this 3 volume series of Valmiki Ramayana in Kannada from Gita Press. These books provide basic Kannada translation of all the 24000 Shlokas from 7 Khandas of Valmiki Ramayana. I am actively reading this work from last year and till now completed Bala, Ayodhya and Aranya Khandas. I always wanted to read and understand the original Shlokas of Ramayana and this book is exactly serving the purpose. I have now acquired enough hold in Sanskrit language that I can follow the Sanskrit Shlokas with some help from the Kannada translation present in this book. I am
thoroughly enjoying this book both from Kavya perspective and the Sanskrit language learning perspective and I usually manage to read and understand at least one Sarga in a day. After reading 3
Khandas, I am realizing that we have been fed with many wrong interpretations of Ramayana which I plan to write about separately some other time.

IMG_5160

This 3 volume set costs around Rs.600 which is of course heavily subsidized considering the paper and printing quality.

Kumaravyasa Bharata

Sometime back I happened to read Kuvempu’s autobiography Nenapina Doniyalli which includes hundreds of his poems. This inspired me to read (and of course write!) Kannada poetry and I bought Kumaravyasa Bharata edited and translated by A R Seturamrao. This book provides Kannada translation/interpretation of Kumaravyasa’s (aka Gadugina Naranappa) epic work Kumaravyasa Bharata aka Gadugina Bharata. In Kumaravyasa Bharata, Kumaravyasa has retold Vyasa Mahabharata in the form of Kannada poetry composed in Bhamini Shatpadi meter. For Kannadigas, this is like what Tulasidas Ramayana is for Hindi speaking population and it used to be the primary source of Mahabharata for my parents’ generation where singing, listening and interpreting the verses from Kumaravyasa Bharata used to be favorite evening pass time in many households.

IMG_5162

The liberal amount of Ganjifa art work throughout the book by Ganjifa Raghupathi Bhatta is an added attraction in this book.

Anything related to Mahabharata must be huge and so is this book comprising of 1300 pages. With high quality paper and printing, this single book costs Rs. 2500. This is the most expensive single
book that I have invested in till now!

Rigveda Samhita

The word Veda is so commonplace to us that I am sure most of us don’t know or never had opportunity to really know what’s in Vedas.  In 1950s, Mysore Maharaja Jayachamarajendra Wadiyar brought together a team of Vidwans led by H. P Venkatrao to provide a version of Rigveda for Kannada speaking population. This monumental work resulted in a series of 36 books which are now being reprinted by Kannada and Culture Department, Government of Karnataka. This book lists each Rigveda Mantra, with word by word listing of the Mantra, description of it from Sayanacharya’s Bhashya, word by word meaning, translation, English translation, special notes and grammar notes.

IMG_5149

This is a collector’s item and over last few years, I have managed to collect all 36 volumes with the intention of reading them after my retirement 🙂 However quite a few retired people are advising me to finish this reading before retirement as their experience tells them that such work can’t be done with reduced mental faculties of old age!

IMG_5150

Each volume has more than 750 pages with high quality print and paper. Each volume is available for a subsidized average price of Rs 250 per volume.

The History and Culture of Indian People

I picked up this series from Bharatiya Vidya Bhavan mainly as a reference book and not really for page-to-page reading. This is a set of 11 books covering Indian History from Vedic age till
Independence.

IMG_5151

IMG_5152

Shivaram Karanthara Sahitya Shreni

This is a series of books over 25 volumes that aims to include the complete works of Kannada writer K Shivaram Karanth. This was published by Kannada and Culture Department, Govt of Karnataka. Most of his novels and plays are included in these books. Each book has 2 novels and when I bought this, each book was available for as low as Rs.50!

IMG_5153

IMG_5154

The complete works of Swami Vivekananda

This is a set of 9 books (when I bought long time back) that includes Swami Vivekananda’s writings, lectures, discourses and more. Published by Advaita Ashrama Kolkata, it is generally available in Ramakrishna Ashram book shops.

IMG_5155

IMG_5156

DVG’s Jnapaka Chitrashale

This is a series of 8 books written by D V Gundappa (of Manku Thimmana Kagga fame) which describe certain aspects of DVG’s association and experiences with different kinds of people whom he came across throughout his life. He has categorized them into different categories like “common people”, “Patrons of Art” etc. This series should give a good insight into the life of DVG
himself.

IMG_5157

IMG_5158

 

 

 


पक्षिणः जननम् (Birth of Bulbuls)

ಜೂನ್ 29, 2014
मम गृहस्य परिसरे विद्यमानानां पक्षिणः विषये अत्र, अत्रअत्र पूर्व्ं मया लिखितमस्ति | गृहसस्याणि खगान् आकर्षयन्ति इति विचारे मम गृहमेव प्रमाणमित्यहं मन्ये| एकदा पाकशालायाः नालिकायामेव नीडनिर्माणं कृतं पक्षिणा| अद्यत्वे द्वौ पक्षिणौ अस्माकमुद्याने निवेशनं कृत्वा शिशू प्राप्तवन्तौ । अस्य वृत्तन्तस्य विवरणं करोमि अत्र|
Bulbul's nest

Bulbul’s nest

उद्यानस्य एकस्मिन् भागे मल्लिका लता अस्ति। तत्र वयं अनेकवारं न गच्छामः । एकदा तस्यां लतायां नीडमेकं दृष्टवान् । सामान्यतः पक्षी सुरक्षितस्थले नीडस्य रचनं करोति, किन्तु एतत् नीडं भूम्याः निकटे एव आसीत्। अपि च नीडे अल्पाकारयुक्तौ पिङ्गलवर्णबिन्दुयुक्तौ द्वौ अण्डौ आस्तां!

Bulbul's eggs

Bulbul’s eggs

अण्डं तु दृष्टवान् किन्तु कस्य खगस्य अण्डमिति ज्ञातुं पार्श्वे स्थित्वा पक्षिणः निरीक्षणं कृतवान्|  किञ्चित्कालानन्तरं नीडस्योपरि उपविशन्तं मस्तके किरीटसदृश पक्षयुक्तं पक्षिणं दृष्टवान्| एषः पक्षी बेङ्गलूरु-नगरे सामान्यतः दृश्यते| अस्य नाम आङ्गलभाषायां Red-whiskered Bulbul इति अस्ति| K N Dave महोदयेन लिखितं “Birds in Sanskrit Literature” पुस्तके अस्य नाम गोवत्सकः इति दत्तमस्ति|

Red-whiskered bulbul

Red-whiskered bulbul

पश्चात् नितराम् नीडे एव उपविशन्तं पक्षिणं दृष्टवन्त:। दिनद्वयानन्तरम् अण्डाभ्यां द्वौ अरोमयुक्तौ शिशू बहिरागतवन्तौ। जन्मस्य तत्क्षणं तौ पक्षिणः शिशवः इव न दृश्येते स्म ।

Bulbul chicks - right after birth

Bulbul chicks – right after birth

यदा द्वित्राणि दिनानि अतीतानि, रोमं पक्षं च प्रप्तवन्तौ। शिशोः प्रथम-उड्डयनं द्रष्टुम् अस्माकम् आशा आसीत् किन्तु कदा पक्षिण: सर्वे नीडं त्यक्तवन्तः इति न अवगतमेव अस्माभिः!

4 days old bulbul chicks

4 days old bulbul chicks

Disclaimer:
संस्कृतं न जानामि न जानामि पाणिनिम्।
पदार्थमपि  न जानामि क्षमस्व वागीश्वरि॥


मेघाक्षेपः

ಜನವರಿ 10, 2014
When I was in Himalayas last year during the Animal Pass and Sara Umga Pass trek,  I was forced to spend an idle day at Shamshi Thach, thanks to the bad weather. There was nothing else to do on that day and it was a bit depressing to look at clouds engulfing the peaks all around.
A peak seen from Shamshi Thach camp

A peak seen from Shamshi Thach camp

The same peak masked by clouds

The same peak masked by clouds

Now that depression has come out in the form of a poem in Sanskrit. The poet (who is also the trekker here) isn’t amused by the clouds covering all the beautiful peaks and gives a piece of his mind to the Clouds and also gives a bit of free advice!

The poem is set in Anushtup chandas. This being my 1st attempt in Sanskrit poetry, I am sure, will have mistakes, but I thank my brother-in-law Krishnamoorthy Bhat for suggesting some corrections and improvements.

मेघाक्षेपः

रचितं कालिदासेन खण्डकाव्यं तवोपरि |

प्रेमयुक्तं मनोहासं मेघ ते मधुरान्वितम् || १ ||
[O cloud, Kalidasa wrote a lyrical poem on you which had love, sweetness and that was enjoyable]

रचयाम्य्ल्पकाव्यन्तु एतत्त्वं श्रोतुमर्हसि |

उद्दिश्य त्वामहं सत्यं आकाशचलनप्रिय || २ ||
[One who likes to move in the sky (aka Cloud), (Now) I am writing a small poem addressing you that you should listen to]
मेघदूते गुणी भूत्वा अकरोत् कर्म वै सुखम् |
मत्काव्ये किन्तु आक्षेपं  निश्चयेन करोम्यहम् || ३ ||
[In (Kalidasa’s poem) Meghadoota, you did a nice job being a good person. But in my poem, I am blaming you for sure]

शिखराणि अनेकानि शोभन्ते तु हिमालये |
हिमावृतानि सर्वाणि श्रेष्ठानि धवलानि च || ४ ||
[A number of snow-covered, white, high peaks adorn the Himalaya]

भ्रमसि त्वमहोरात्रं नित्यं मेघ हिमालये |
त्वमावृणोसि शैलानि यथा राहुः दिवाकरम् || ५ ||
[O cloud, you roam around the Himalaya day and right regularly, and cover/mask the peaks like how Rahu masks the Sun]

कान्तिहीनं प्रभाहीनं पर्वतं च करिष्यसि |
अविवेकं कठोरञ्च कार्यं तव न रोचते || ६ ||
[You take the shine out of the mountain and this thoughtless and cruel act of yours isn’t liked by me]

मित्रमस्ति गिरेर्मित्रः दुर्दशां न सहिष्यति |
क्षणमात्रेण ते गर्वः द्रविष्यति न संशयः || ७ ||
[Sun, who is mountain’s friend will not like his (mountain’s) bad situation. No doubt that your arrogance will melt in a jiffy (thanks to Sun)]

त्वामेव हि निरीक्षन्ते जनाः मीनं बकः यथा |
जलधर भवान् गत्वा वर्षधारां तथा कुरु || ८ ||
[People wait for you like crane waits (patiently, eagerly) for a fish. O cloud who holds the water, you go there and cause rain]

भवान्तु कुत आयातः यत्रकुत्रापि गच्छति |

तेन तुष्टो भविष्यामि मावृणोतु हिमश्रियम् || ९ ||

[Where do you come from ? You roam around aimlessly. Don’t mask the mountain and I will be happy]

Disclaimer:
संस्कृतं न जानामि न जानामि पाणिनिम्।
पदार्थमपि  न जानामि क्षमस्व वागीश्वरि॥


पक्षिणः नीडम्

ನವೆಂಬರ್ 3, 2013
मम गृहस्य पाकशालायां chimney यन्त्रः अस्ति। तस्मात् यन्त्रात् एका नालिका गृहस्य बहिर्गच्छति | तया नालिकया पचनसमये उद्भवः वायुः बहिः प्रसरति | एकदा अहं गृहस्य बहिर्भागतः तां नालिकां प्रवेशं कुर्वन्तं पक्षिणं दृष्टवान् | तत्क्षणमेव मया अवगतं – यत् नालिकायां नीडस्य निर्माणं कर्तुं पक्षिणः इच्छा अस्ति इति | प्रतिदिनं पचनसमये नालिकया उष्णवायुः आगच्छति, अतः एतत् स्थलं नीडनिर्माणार्थम् उचितं नास्त्येव इति मम अभिमतमासीत् | पक्षिणः कार्यभङ्गं कर्तुं यदा यदा सः नालिकां प्रविशति, तदा तदा अहं यन्त्रचालनं कृतवान् | किन्तु पक्षिणः निश्चयमचलमासीत् | तेन नीडनिर्माणकार्यं न स्थगितमेव | अतः अहमेव पराजयं स्वीकृत्य पाकशालायां अनिर्दिष्टकालपर्यन्तं यन्त्रचालनं न करणीयमिति मात्रे पत्न्यै च सूचनां दत्तवान् |
IMG_4060
IMG_4063

अल्पाकारयुतस्य (४ अङ्गुलि) अस्य खगस्य नाम scaly breasted munia इति आसीत् | द्विवासरपर्यन्तं प्रतिदिनं प्रतिक्षणं तृणमानीय पक्षिणौ मातापितरौ नीडनिर्माणं कृतवन्तौ | नीडस्य मुखभागमेव नालिकायाः बहिः दृश्यते स्म | बालखगान् द्रष्टुमस्माकमाशा आसीत् किन्तु मासानन्तरं काञ्चिदपि खगान् वयं न दृष्टवन्तः | प्रायश: बालखगैः सह मातपितरौ नीडं त्यक्तवन्तौ इति वयं अचिन्तयन् |

IMG_4073

किञ्चित् कालानन्तरं यन्त्रस्य वार्षिकसेवासमये (yearly service time) यदा नालिकया नीडमाकृष्ट्ं तदा नीडस्य मात्रं दृष्ट्वा अत्याश्चर्यमभवत् | ४ अङ्गुलि लम्भस्य पक्षिणः नीडं ३२ अङ्गुलि आसीत् !

IMG_4396
Disclaimer:
संस्कृतं न जानामि न जानामि पाणिनिम्।
पदार्थमपि  न जानामि क्षमस्व वागीश्वरि॥


मानसम् सरः

ನವೆಂಬರ್ 3, 2013
Recently my brother-in-law Krishnamoorthy Bhat, a Sanskrit teacher wrote a collection of verses in Sanskrit describing  the importance and the story behind the Kailas Manasasarovara. Here is a translation attempt of the same in Kannada. Needless to say that all typing/spelling mistakes in the shlokas are mine.१) भरतस्य शिरोभागे चकास्तेsनर्घपर्वतः |

ख्यातोsयम् मुकुटमेवेति रत्नगर्भो नगाधिपः ||

ಭರತಖಂಡದ ಶಿರೋಭಾಗದಲ್ಲಿ ರತ್ನಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿರುವ, ಪರ್ವತಗಳಿಗೆ ಅಧಿಪತಿಯಂತಿರುವ  ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಶಿಖರವೊಂದು ಮುಕುಟದಂತೆ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದೆ.

२) अस्याद्रेः पश्चिमे भागे वर्तते तत्र मानसम् |
     प्रख्यातम् शक्तिपीठेति देवानामालयम् इदम् ||
ಈ ಪರ್ವತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಪೀಠವೆಂದು ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾದ ದೇವತೆಗಳ ಆಲಯದಂತಿರುವ ‘ಮಾನಸ’ ಎಂಬ ಪ್ರದೇಶವಿದೆ.
३) वर्तन्ते ब्रह्मणः पुत्राः वस्तुतो मनसोद्भवाः|
     कुर्वन्त्येते देवकार्यम् मरीचिर्नारदादयः ||
ಒಮ್ಮೆ  ಬ್ರಹ್ಮನ ಪುತ್ರರು, ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಆತನ ಮಾನಸಪುತ್ರರಾದ ಮರೀಚಿ, ನಾರದ ಮುಂತಾದವರು ದೇವಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡತ್ತಿದ್ದರು.
४) ऐच्छत्तेषु मरीचिस्तु ईक्षितुं शिवपार्वतीम् |
     तस्मादगच्छत्कैलासम् नापश्यत्तत्र शाङ्करम् ||
ಅವರಲ್ಲಿ ಮರೀಚಿಯು ಶಿವಪಾರ್ವತಿಯರನ್ನು ನೋಡಲು ಇಚ್ಛಿಸಿ ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ಹೋದನು. ಆದರೆ ಶಂಕರನನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಕಾಣಲಿಲ್ಲ.
५) ततोsसौ तत्र स्थित्वा च अकरोत्स महतप: |
     तथैवातीतसमय: होरदिवसवासरम् ||
ಆದ್ದರಿಂದ ಆತನು ಅಲ್ಲಿಯೇ ನೆಲೆಯೂರಿ ಮಹಾತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಲು ಘಂಟೆ, ದಿನ, ವಾರಗಳಷ್ಟು ಸಮಯ ಕಳೆದು ಹೋಯಿತು.
६) एवमतीते काले तु आगते शिशिरे सति |
     अखिलं तत्र संवृत्तम् नीरंतु हिममन्वभूत् ||
ಹೇಗೆ ಕಾಲವು ಕಳೆಯಲು ಶಿಶಿರ ಮಾಸವು ಬಂತು. ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಸಂಪೂರ್ಣ ನೀರೂ ಕೂಡ ಹಿಮವಾಗಿಹೋಯಿತು.
७) नामैव सार्थकम् तत्र हिमसद्मेति वस्तुतः |
     किञ्चिज्जलंच न प्राप्तम् तेन पुत्रेण ब्रह्मणः ||
ಹಿಮದ ಆಲಯವೆಂಬ ಪರ್ವತದ ಹೆಸರು ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ನಿಜವಾಗಿಹೋಯಿತು. ಆ ಬ್ರಹ್ಮನ ಪುತ್ರನಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪವೂ ನೀರು ಸಿಗದೆ ಹೋಯಿತು.
८) अतोsसौ प्रर्थयामास मरीचिस्तं प्रजापतिम् |
    स्नानानुष्ठानकर्मभ्यः नीरम् भक्तियुतेन च ||
ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಮರೀಚಿಯು ಸ್ನಾನಾನುಷ್ಟಾನುಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ನೀರಿಗಾಗಿ ಪ್ರಜಾಪತಿಯನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದನು.
९) श्रुत्वा च प्रार्थनां तस्य प्रत्यक्षोsभूत्प्रजापतिः |
     इच्छानुसारं पुत्रस्य लोकस्य मङ्गलाय च ||
ಅವನ ಪ್ರಾಥನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ, ಆತನ ಇಚ್ಛೆಗನುಗುಣವಾಗಿ, ಪುತ್ರನ ಹಾಗೂ ಲೋಕದ ಮಂಗಳಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಜಾಪತಿಯು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದನು.
१०) निनर्म मनसा सो हि कासारम् सर्वहिताय च |
       वर्तते उन्नते स्थाने असामान्य विशालता ||
ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ, ಅಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಶಾಲತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸರೋವರವೊಂದನ್ನು ಎಲ್ಲರ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಆತನು ಮನಸ್ಸಿನ್ನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು.
११) पावित्र् येण युतञ्चास्ति माधुर्येण युतं जलम् |
       शुद्धस्फटिकसदृशम् नीलवर्णयुतं च तत् ||
(ಆ ಸರೋವರದ) ಜಲವು ಪಾವಿತ್ರ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿ, ಮಾಧುರ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿ ಶುದ್ಧಸ್ಫಟಿಕದಂತೆ ನೀಲವರ್ಣದಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು.
१२) आवासम् स्वर्ण हंसानां सरोजानां च उद्गम: |
       बृहद्गात्रयुता मीनाः सञ्चरन्ति इतस्ततः ||
(ಆ ಸರೋವರವು) ಸ್ವರ್ಣ ಹಂಸಗಳ ಹಾಗೂ ಕಮಲಗಳ ವಾಸಸ್ಥಾನವಾಯಿತು. ಬೃಹದ್ಗಾತ್ರದ ಮೀನುಗಳು ಅಲ್ಲಿಂದಿಲ್ಲಿಗೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.
१३) तत्र स्थितानां वृक्षाणाम् ओषधीनां गुणेन च |
       सम्पर्केण च वृक्षाणां जलञ्चाप्यस्ति तादृशम् ||
ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಔಷಧೀಯ ಗುಣವುಳ್ಳ ವೃಕ್ಷಗಳ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದ ನೀರು ಕೂಡ ಆ ಗುಣವುಳ್ಳದ್ದಾಯಿತು.
१४) ओषधीजलपानेन नूनं भवति न संशयः |
       प्राणीनां च मनुष्याणाम् सर्वरोगनिवारणम् ||ಔಷಧೀಯ ಗುಣವುಳ್ಳ ಈ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯುವುದರಿಂದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹಾಗೂ ಮನುಷ್ಯರ ಸರ್ವರೋಗನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

१५) तत्र कृतेन स्नानेन पूता भवन्ति मानवाः |
       तीर्त्वा च भवरोगाणाम् प्राप्नुवन्ति पदम् महत् ||
ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಮಾನವರು ಶುದ್ಧರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಭವರೋಗಗಳು ತೀರಿ ಔನತ್ತ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
१६) अवधातम् विधतम् वा पापं कुर्वन्ति मानुषाः |
       कार्यम् त्यक्त्वा कर्म हित्वा अवाच्यम् वाचनेन च ||
ಕಾರ್ಯವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡದೆ, ನುಡಿಯಬಾರದ್ದನ್ನು ನುಡಿದು ಮನುಷ್ಯರು ತಿಳಿದೋ ತಿಳಿಯದೆಯೋ ಪಾಪವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
१७) नानाविधानि पापानि मेरुतुल्यानि वै पुनः |
       तत्र स्नानात् क्षयं यान्ति नात्र कार्या विचारणा ||
ಮೇರುವಿನಷ್ಟಿರುವ ನಾನಾವಿಧದ ಪಾಪಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡುವುದರಿಂದ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತವೆ, ಈ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಚಿಂತಿಸಬೇಕಿಲ್ಲ.
१८) सरसस्तस्य दर्शनेन लभ्यते हर्षनिर्भरम् |
       धार्मिकम् मानसम् चेति द्विधेनापि सुखं महत् ||
ಆ ಸರೋವರದ ದರ್ಶನದಿಂದ ಅತ್ಯಧಿಕವಾದ ಹರ್ಷವು ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಾಗೂ ಮಾನಸಿಕ – ಈ ಎರಡು ರೀತಿಯ ಮಹಾಸುಖವು ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.
१९) तटेष्वस्य कासारस्य विद्यन्तेsष्टनिकेतनम् |
       तेषु केचिन्मन्दिरेषु वर्तन्ते हिन्दुदेवताः ||
ಈ ಸರೋವರದ ತಟದಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟಮಂದಿರಗಳಿವೆ. ಆ ಕೆಲವು ಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದುದೇವತೆಗಳು ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ.
२०) एतत् स्थानम् पवित्रं च हिन्दूनाञ्जैनबौद्धयोः |
       एते सर्वेsप्यत्रागत्य मेनिरे आत्मपूतनम् ||
ಈ ಸ್ಥಾನವು ಹಿಂದು, ಜೈನ, ಬೌದ್ಧರಿಗೆ ಪವಿತ್ರವಾದುದು. ಈ ಎಲ್ಲರೂ ಇಲ್ಲೆಗೆ ಬಂದು ಮಿಂದು ಆತ್ಮಶುದ್ದಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
२१) कासारमभितस्तत्र कैलासश्शोभते गिरिः |
       मान्धाता मेरुगिरयः नेत्रान्दकरं शुभम् ||
ಸರೋವರದ ಸುತ್ತಲೂ ಕೈಲಾಸ, ಮಾಂಧಾತಾ, ಮೇರು ಪರ್ವತಗಳು ಶೋಭಿಸುತ್ತಾ ಶುಭವನ್ನು ಹಾಗೂ ಕಣ್ಣುಗಳಿಗೆ ಆನಂದವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಿವೆ.
२२) पुण्याचलेष्वन्यतमो गिरिर्मेरुशिवालयम् |
       राजते पर्वतश्रेणिः सस्यवृक्षलतायुतम् ||
ಪುಣ್ಯಪರ್ವತಗಳಲ್ಲ್ಲಿ  ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿರುವುದು, ಉನ್ನತವಾಗಿರುವುದು ಕೈಲಾಸವು. ಸಸ್ಯ, ವೃಕ್ಷ, ಲತೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಈ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿ ರಾರಾಜಿಸುತ್ತಿದೆ.
२३) शुध्दत्वशीतलत्वेन आकृष्टौ शिवपार्वती |
       सरसतीरे विहरतः वासञ्चात्राभूत्तयोः ||
ಶುದ್ಧತ್ವ ಹಾಗೂ ಶೀತಲತ್ವದಿಂದ ಆಕರ್ಷಿತರಾಗಿ ಸರೋವರದ ತೀರದಲ್ಲಿ ವಿಹರಿಸುತ್ತಾ ಶಿವಪಾರ್ವತಿಯರು ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು.
२४) शक्तीत्यस्ति अन्यन्नाम पार्वती शक्तिदेवता |
       तस्मात्सरोवरस्यापि पीठं शक्तेर्निवासनात् ||ಶಕ್ತೀ ಎಂಬ ಮತ್ತೊಂದು ಹೆಸರಿರುವ ಶಕ್ತಿದೇವತೆಯಾದ ಪಾರ್ವತಿಯ ವಾಸದಿಂದ ಆ ಸರೋವರವು ಶಕ್ತಿಪೀಠವಾಯಿತು.

२५) अन्यदेकं सरस्तत्र नाम्ना राक्षसतालकम् |
       तदप्यतीव रुचिरम् तपस्थानं च राक्षसाम् ||
ಅಲ್ಲಿಯೇ ರಾಕ್ಷಸಕೊಳವೆಂಬ ಮತ್ತೊಂದು ಸರೋವರವಿದೆ. ಇದು ರಾಕ್ಷಸರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಇಷ್ಟವಾದ ತಪಃಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ.
२६) लङ्काधिपो रावणोsपि स्थित्वात्रैवाकरोत्तपः |
       शिवानुग्रहप्राप्त्यर्थम् आत्मलिङ्गमवाप्नुवान् ||
ಇಲ್ಲೆಯೇ ನೆಲೆಸಿ ಲಂಕಾಧಿಪತಿಯಾದ ರಾವಣನು ಶಿವನ ಅನುಗ್ರಹಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಿ ಆತ್ಮಲಿಂಗವನ್ನು ಪಡೆದನು.
२७) प्रभृष्टेनात्मलिङ्गेन दुःखितेन च विष्णुना |
       गणेशः प्रार्थ्यते तेन लिङ्गोsयं मुच्यतामिति ||
ಆತ್ಮಲಿಂಗವು ನಷ್ಟವಾದ್ದರಿಂದ, ಲಿಂಗವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಪಡೆಯುವುದಕ್ಕೆ, ದುಃಖಿತನಾದ ವಿಷ್ಣುವಿನಿಂದ ಗಣೇಶನು ಪ್ರ್ರರ್ಥಿಸ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.
२८) प्रवहन्त्यस्मात्सरसः रोधावक्त्रा च वै पुनः |
       नद्यस्सरयू सिन्धू च ब्रह्मपुत्रादयोsपि च ||
ಈ ಸರೋವರದಿಂದ ನದಿಗಳು ಹರಿಯುತ್ತವೆ. (ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು) ಸರಯೂ, ಸಿಂಧೂ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ಮುಂತಾದ ನದಿಗಳು.
२९) तासाम् नदीनां सम्पर्कात् पूताsभूत्सा वसुन्धरा |
       जगत्येव यशः प्राप्ता ख्यातेयं पुण्यभूरिति ||
ಆ ನದಿಗಳ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದ ವಸುಧೆಯು ಶುದ್ಧಳಾದಳು. ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲೇ ಪುಣ್ಯಭೂಮಿಯೆಂದು (ಈ ಭೂಮಿಗೆ) ಯಶಸ್ಸು  ಪ್ರ್ರಾಪ್ತವಾಯಿತು.
३०) समन्तात्तस्य सरसः राजते गहनं वनम् |
       सुगन्धेन सपुष्पेण आवर्षम् पुष्पसौरभम् ||
ಸರೋವರದ ಸುತ್ತಲು ಗಹನವಾದ ವನವು  ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಸುಗಂಧವುಳ್ಳ ಪುಷ್ಪಸೌರಭದಿಂದ ರಾಜಿಸುತ್ತದೆ.
३१) आसीत्तत्र देवदारू श्रीखण्डचन्दनादयः |
       अशोभतलताभिश्च सदृशं नन्दनं वनम् ||ಆ ವನದಲ್ಲಿ ದೇವದಾರು, ಶ್ರೀಖಂಡ, ಚಂದನ ಮುಂತಾದ ವೃಕ್ಷಗಳಿದ್ದವು. ಲತೆಗಳಿಂದ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿರುವ ಆ ವನವು (ಇಂದ್ತ್ರನ) ನಂದನ ವನದಂತೆ ಇತ್ತು.

३२) सेवन्ते च प्रदेशं तम् सिंहो व्याघ्रो गजाधिपाः |
       कस्तूरिकामृगश्चेति सर्वे वन्यमृगादयः ||
ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಿಂಹ, ಹುಲಿ, ಆನೆ, ಕೃಷ್ಣಮೃಗ ಮುಂತಾದ ಎಲ್ಲಾ ವನ್ಯಮೃಗಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.
३३) तैरेव वर्धते शोभा कन्यायाः प्रकृतेरियम् |
       वर्तते तत्र काले तु प्राधान्यम् सर्वप्राणिनाम् ||
ಆ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಂದಲೇ, ಪ್ರಕೃತಿಕನ್ಯೆಯ ಶೋಭೆಯು ವರ್ಧಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸರ್ವಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೊ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆಯಿತ್ತು.
३४) वैज्ञानिका अपि आयान्ति कुर्वन्त्यत्र च शोधनम् |
       जन्तूनाञ्च मृगाणाञ्च मृत्तिकायाश्च वै पुनः ||
ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳೂ ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ಜಂತುಗಳ, ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹಾಗೂ ಮಣ್ಣೆನ ಶೋಧಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
३५) विनाssसंवत्सरम् ग्रीष्मम् सर्वत्रहिमपूरितम् |
      अतोsत्र बाधते शैत्यम् प्रवासीनाञ्च प्राणिनाम् ||
ಬೇಸಿಗೆಯೊಂದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಹಿಮದಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ತಂಪು ಹವೆಯು ಪ್ರವಾಸಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಬಾಧಿಸುತ್ತದೆ.
३६) स्थानम् पवित्रम् कासारम् बौध्दजैनटिबेटिनाम् |
       हिन्दूनां मोक्षदायित्वम् पुण्यस्थानेति कीर्तितम् ||
ಬೌದ್ಧ, ಜೈನ, ಟಿಬೇಟಿಯನ್ನರಿಗೆ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳವಾದ ಈ ಸರೋವರವು ಹಿಂದುಗಳಿಗೆ ಮೋಕ್ಷಪಡೆಯುವ ಪುಣ್ಯಸ್ಥಾನವೆಂದು ಕೀರ್ತಿಗಳಿಸಿದೆ.
३७) मुमुक्षवोsत्रागच्छन्ति नानादेशाच्छताधिकाः |
       पार्वतीशञ्च सम्पूज्य प्राप्नुवन्ति च धन्यताम् ||
ನಾನಾದೇಶಗಳಿಂದ ನೂರಾರು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯಲ್ಲಿಚ್ಛಿಸುವ ಜನರು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಶಿವಪಾರ್ವತಿಯರನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ಧನ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
३८) आन्मानं धन्यतां मत्वा पूजयेत्तं विशेषतः |
       शिवलोकमवाप्नोति शिवेन सह मोदते ||
ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿ ಆತ್ಮಧನ್ಯತೆಯತೆಯಿಂದ ಶಿವಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆದು ಶಿವನ ಜೊತೆ ಇರುತ್ತಾರೆ.Disclaimer:
संस्कृतं न जानामि न जानामि पाणिनिम्।
पदार्थमपि  न जानामि क्षमस्व वागीश्वरि॥